«عقاید یک دلقک» نوشته هاینریش بل (۱۹۸۵-۱۹۱۷)، نویسنده آلمانی برنده جایزه نوبل ادبیات است.
عقاید یک دلقک یک «من ـ روایت» است و راوی یک دلقک یک بازیگر پانتومیم. دلقک ـ مانند دلقکهای دربارهای اجتماع فئودالی ـ مجاز است حقایق تلخ را با حرکات و کلمات قابل لمس کند و به زبان بیاورد. صورتش سفیدکرده، بیحرکت، با چند خط سیاه و چشمان خالی، تمام خصوصیات و شخصیتش را از دست میدهد. دلقک خودش، امیدهایش، شادیها و دردهایش را زیر نقاب این صورت سفیدکرده پنهان میکند تا بتواند حقایق مسخره را در ظاهر دلقکی نشان بدهد.
ماسک پانتومیم به روایتکننده امکان میدهد که در پس پردۀ دلقکی حقیقت بیچون و چرا را بازگو کند. برخورد دراماتیک عقاید یک دلقک ـ که واقعیت و حقیقت عشق را آشکار میکند ـ با اخلاق و سبک زندگی اجتماع بورژوا ـ کاتولیک زمان، موضوع رمان است.
رمان بل درعینحال یکی از قویترین داستانهای عشقی ادبیات جدید است؛ داستان دو انسانی که به این جهت ناکام میشوند که یکی از آنها به سنن و عقاید نقلی بیش از دیگری وابسته است. داستانی عشقی که در آن با احساس خصوصیت ابتدایی و سادگی عشق، چشمها برای درک آنچه در اطراف است، آنچه خارج از دنیای دلقک و معشوقهاش است، آنچه دروغ و مزورانه است و درعینحال فینفسه ترحمآور، تیزتر میشود. «من ـ روایت» بودن رمان، کشش بیاندازۀ آن را به طرز غریبی عمیق میکند. زیرا هر کلام، هر آنچه حکایت میشود، هر تعمق و نظارت، هر تجربه، فوراً از حکایت محض به واقعهای بیواسطه تبدیل میگردد.
سبک بل در این کتاب حداکثر سادگی خود را به دست آورده است. انتقاد اجتماعیاش خالی از هرگونه رنگ و بوی ایدئولوژیک یا دفاع ایدئولوژیک است. این انتقاد نسبت به تمام آنچه قوۀ تشخیص را از انسان میگیرد، آنچه باید طبق آن زندگی کند، آنچه مدعی است سعادت دو جهان را نصیب انسان میکند بدبین است، و به هیچچیز جز انسان با ضعفها و سادگیاش اعتقاد ندارد.
